رؤياي دست نيافتني کوبريک

سينما و تلويزيون > چهره‌ها  - ترجمه - اميررضا نوري زاده:
چندي پيش انتشارات تشن اقدام به چاپ کتابي نفيس در مورد «ناپلئون...» (پروژه ناتمام و رؤيايي استنلي کوبريک فيلمساز بزرگ دنياي سينما) کرد. روزنامه اينديپندنت ضمن گفت‌وگو با دست‌اندرکاران اين پروژه، نگاه دقيق‌تري به جزئيات کار استاد مسلم سينما، داشته است.

 بدون شک مطلع‌ترين فرد در مورد تمامي فيلم‌هاي ساخته شده و نشده کوبريک در دهه‌هاي گذشته، يان‌هارلان، برادرخوانده کوبريک است که مدت‌ها تهيه کنندگي فيلم‌هاي او را بر عهده داشت. هارلان چندي پيش در ضيافتي ويژه به مناسبت انتشار کتاب « ناپلئون استنلي کوبريک: بزرگ‌ترين فيلمي که هرگز ساخته نشد» حضور داشت.

گرچه استوديو متروگلدوين‌ماير ابتدا از پروژه ناپلئون کوبريک حمايت کرد اما در ادامه راه با به‌وجود آمدن موانع متعدد از جمله هزينه گزاف آن که بنا به عبارتي 5‌ميليون دلار آن دوره معادل يکصد ميليون دلار حالا بود، از کوبريک خواست تا کار را متوقف کند و کوبريک که به‌شدت از اين موضوع افسرده شده بود به سراغ اقتباس از رمان داستان ‌رؤيا ازآرتور اشنيتزلر، نويسنده اتريشي رفت که در نهايت در سال‌1999 به آخرين فيلم او (چشمان کاملا بسته) بدل شد. اولين اکران آخرين فيلم کوبريک در محل زندگي کوبريک در منطقه چايلد ويکبري صورت گرفت و 4روز بعد کوبريک درگذشت و جسدش در کنار درخت مورد علاقه‌اش در همان منطقه به خاک سپرده شد. هارلان در مورد ناپلئون مي‌گويد: براي او خيلي سخت بود که کار پيش نرفت. اما به هر حال اين پروژه اسباب آشنايي ما را فراهم کرد و همکاري خوبي داشتيم.

هارلان و کوبريک در فيلم‌هاي بري ليندون (1975) the shining (1980) غلاف تمام فلزي‌(1987)و چشمان کاملا بسته‌(1999) همکاري داشتند و هارلان در عين حال دستيار تهيه فيلم پرتقال کوکي در سال 1971 نيز بود.

در اين کتاب جديد که بيش از 600 دلار قيمت دارد و در تعداد محدودي چاپ شده بيش از 10 فصل ديده مي‌شود. فيلمنامه کامل يکي از فصل‌هاي کتاب را تشکيل مي‌دهد و مکاتبات کوبريک با هنرپيشه‌هاي مورد نظرش براي فيلم بخش ديگري از آن است. کوبريک براي نقش ناپلئون ديويد همينگز را درنظر داشت و در بخشي از يادداشت‌هايش براي پوشش سياهي لشکرها به نوعي لباس نسوز اشاره دارد که مي‌تواند با بهاي يک دلار براي هر دست توجيه اقتصادي داشته باشد. کوبريک 15‌هزار عکس از مکان‌هاي مختلف مورد نظرش براي لوکيشن اصلي فيلم جمع‌آوري کرده بود.

هارلان در مورد علاقه خاص کوبريک به داستان زندگي ناپلئون مي‌گويد: «او علاقه وافري به شناخت شخصيت دروني انسان‌ها داشت و اين موضوع در تمامي فيلم‌هايش به وضوح ديده مي‌شود. براي شخصي با اين پس زمينه، ناپلئون مي‌توانست سوژه مناسبي باشد. کوبريک در اين تحقيق چند‌ساله سخت به‌دنبال اين بود که فردي با دقت ناپلئون چطور مي‌توانست نسبت به يخبندان روسيه بي‌توجه باشد و آن شکست سخت را متحمل شود.» کريستين، همسر کوبريک در مورد علاقه اين فيلمساز بزرگ به زندگي فاتح اسطوره‌اي اروپا مي‌گويد: «وقتي استنلي جوان بود براي کسب درآمد در نيويورک شطرنج بازي مي‌کرد و معتقد بود اگر ناپلئون هم شطرنج باز بود شايد در جنگ با روس‌ها شکست نمي‌خورد و اين احساسي بودنش بود که موجب نابودي‌اش شد».

هارلان در عين حال کوبريک را فردي علاقه‌مند به تحقيق و مطالعه توصيف مي‌کند که از جست‌وجو براي کشف مطالبي که دوست داشت خسته نمي‌شد به گفته هارلان او براي فيلم اديسه فضايي‌2001 با فضانوردان و دانشمندان زيادي صحبت کرد و براي ناپلئون هم با افرادي که اطلاعات زيادي در مورد ناپلئون داشتند بحث‌هاي زيادي داشت .او تمامي کتاب‌هايي را که به زبان انگليسي در مورد ناپلئون وجود داشت خوانده بود و مي‌توانست در مورد زندگي اين فاتح فرانسوي در دانشگاه‌ها تدريس کند اما منبع اصلي فيلمنامه کتاب مشهور فليکس مارخام، تاريخ‌نگار درباره زندگي ناپلئون بود.

ادري هپبورن پيشنهاد کوبريک براي نقش ژوزفين را رد کرداما در جواب درخواست کتبي کوبريک اظهار اميدواري کرده بود که باز هم کوبريک به او پيشنهاد بازي دهد. فيلمنامه با نمايي از ناپلئون با عروسک خرس‌اش به سبک فيلم همشهري کين آغاز شده و پايان مي‌يابد و البته تمامي افت‌وخيزهاي مهم زندگي ناپلئون ازجمله محاصره تولون در سال‌1793 و فتوحاتش در مصر و ايتاليا و در نهايت حمله نافرجامش به روسيه در سال‌1812 را شامل مي‌شود. نبرد واترلو هم هفت صفحه فيلمنامه را شامل مي‌شد.

تلاش هارلان براي زنده کردن اين فيلمنامه با استفاده از ساير کارگردان‌ها به جايي نرسيده است. او در ادامه مي‌گويد: رايدلي اسکات و انگ‌لي هر دو از اين فيلمنامه مطلع بودند اما انگ‌لي متأسفانه تصميم گرفت هالک را بسازد. وقتي او چنين تصميمي مي‌گيرد ديگر چه مي‌توان کرد؟

اينديپندنت- 10‌جولاي